برنج (با رنج) و مختصری از شالیکاری در شالیزارهای گیلان به زبان یه گیله مرد

برای خودم هم جای تعجب بسیار شده که چرا تا بحال در مورد برنج چیزی ننوشتم و کلا خصیصه گیله مردی خودمو زیر سوال بردم.

عرض شود که در این پست کلا با موضوع برنج و برنج کاری کمی برایتان می نویسم.

خوب از زمین شالی کاری (شالیزار) (بجار ) (بیجار) بنویسم که اجداد ما در شمال ایران با تسطیح زمین ها و کندن درختان و ریشه های آن شروع به گسترش مزارع شالی کاری کردند. البته همین جا باید به همت و پشتکار آنان درود بفرستیم که با کمترین امکانات این مهم را به انجام رساندند.

اسفند ماه هر سال و همراه با پرآب شدن سطح شالیزار ها به کمک تیلر که مخصوص شخم زدن زمین های کشاورزیه فرایند آماده سازی شالیزار آغاز می شود.

تیلراز مهمترین وسیله حمل و نقل بار در شمال ایران

آب به عنوان مهمترین عنصر شالیکاری نقشی اساسی در این فرایند داشته و در صورت کمبود آن در این ماه از سال ممکن است اولین مرحله کشت زمین به تاخیر افتاده و به بهار موکول گردد.

عکس از WWW

اواسط فروردین ماه که آب به وفور در شالیزارها وجود داره مرحله دوم شخم زدن زمین شروع و به موازات آن گونی های کنفی شلتوک (برنج با پوست) از محصول دستچین شده سال قبل (150 کیلوگرم برای هر هکتار)در داخل نهرها و جوی های آب اطراف منازل مسکونی به آب انداخته می شود. با جوانه زدن این شلتوک ها و در نتیجه انتقال آن به خزانه ها (توم بجار) (توم بیجار)در واقع عملیات کاشت آغاز می شود.

عکس از WWW

توم بجار

عکس از علی مجدفر

با قد کشیدن جوانه ها و تبدیل شدن آن به نشاء (توم) حدود 30 سانتیمتر که رسید، نشاء کاری (نشاستن) آغاز می شود.

عکس از علی مجدفر

نشاستن

عکس از علی مجدفر

قبل از نشاءکاری مرحله دوم کشت و تراز کردن سطح کشت (پیش کاول) انجام می گردد،این کار به راستی طاقت فرسا و سنگینه و فقط گیله مرد انجامش میده!

قبل از کار نشاء کاری کود های شیمیایی ازت و پتاس به زمین اضافه می گردد. بانوان شالی کار ،در منطقه لاهیجان، مبادرت به نشاءکاری می کنند و جهت یک هکتار (10،000 متر مربع)زمین حدودا 30 نفر روز کار نشاءکاری لازم است، و معمولا دوره یک هفته تا ده روز این مرحله انجام می شود.

بیست روزی که از نشاء کاری بگذره فرایند وجین (کندن علف های هرز) با مهارت خاصی و به دست توانمند بانوان شالیکار انجام می شود و نکته جالب اینکه علف های هرز کنده شده مجددا در داخل زمین باتلاقی شالیزار چال می شوند. در این زمان مردان نیز علف های هرز مرزهای شالیزار را با داس تمیز می کنند تا از رشد و پیشروی آن بداخل شالیزار جلوگیری شود.

مرحله بعدی وجین نیز که به آن دوباره (دوآره) می گویند کمتر از یک ماه پس از اولین وجین و با همون سبک و سیاق قبلی انجام می شود.

عکس از WWW

حدود یک ماه پس از دومین وجین سم پاشی شالیزارها جهت مبارزه با آفت پلاس انجام می شود. خوب تقریبا کارهای اصلی کاشت و نگهداری شالیزار انجام و تا این مرحله شالیزار همیشه بایستی غرق آب باشه، یعنی کل سطح زمین حداقل 3 سانتیمتر آب بایستی داشته باشه.

عکس از علی مجدفر

اواسط شهریور ماه عملیات برداشت شالی شروع شده و حدود 10 روز بطول می انجامد.

عکس از WWW

از دو هفته قبل از برداشت هیچ آبی در زمین نباید باشد، چراکه با باتلاقی بودن زمین فرایند دروی برنج بسختی انجام شده و موجب تاخیر خواهد بود.

دروی شالی جهت یک هکتار زمین حدود 20 تا 25 نفر روز زمان لازم است، و از ناحیه وسط ساقه شالی بریده شده و هر مشت آن با یک بست از ساقه شالی (کلوش)که به آن پیچ گفته میشه بسته شده و بروی نیمه پائینی ساقه بروی زمین پهن می گردد و به مدت یک روز کامل بایستی آفتاب بخوره تا خشک بشه. هر 12-15 مشت از آن که بروی هم جمع شوند یک درز شالی گفته می شود و هر هکتار زمین کمتر از 1000 درز شالی محصول می دهد.

شالی های درو شده به مدت یک ماه انبار می شود، به آن انبار کندوج گفته می شود، تا کمی بیشتر خشک شوند و همچنین شالیکاران استراحتی نیز داشته باشند .

پس از این فرایند خرمنکوبی شالی انجام و شلتوک از ساقه جدا می شود.

از هر هکتار شالیزار حدود 4000 کیلوگرم شلتوک از نوع برنج درجه یک (گرم) می دهد.

شلتوک ها به کارخانه شالیکوبی منتقل شده و در مرحله اول در داخل مخازنی که حدود نیم متر از سطح زمین ارتفع داشته انباشته می شود و حدود 15 ساعت هوای گرم از پائین دمیده می شود. سپس پوست شلتوک (سبوس) جدا شده و در نهایت در یک دستگاه دیگری که وظیفه سفید کردن برنج را دارد انتقال می یابد.در نهایت به دستگاهی جهت غربال کردن و الک کردن برنج می روند.

فرایند خشک کردن شلتوک و رطوبت زدایی

دستگاه های پوست کنی، سفید کنی ،و الک کنی برنج

جالب اینکه فرآیند سفید کردن برنج در قدیم به وسیله یک چوب مخصوص انجام می شده و به آن پاتنگ می گفتند. خوب از هر هکتار زمین حدود 2500 کیلو گرم برنج سفید درجه یک که در شرایط ایده آل عملیات کاشت ،داشت و برداشت انجام شود حاصل می گردد.

برنج هاشمی - لاهیجان

به جرات می توان گفت که فقط عشق و علاقه و همت بالای شالیکاران است که موجب تداوم سالیانه شالیکاری علی رغم موانع و مشکلات می شود.

 حاصل و نتیجه تحمل رنج و زحمت فراوان شالیکاران گیلانی ، برنج ایرانیست که همیشه سرآمد در طعم و مزه به نسبت سایر برنج های خارجی است.

با افتخار بگویم که اینجانب نیز تمام مراحل فعالیت شالیکاری را تجربه کرده ام.

+ نوشته شده توسط حسن ابراهیمی خوشدل در سه شنبه 5 آبان1388 و ساعت 10:53 |